Google Haritalar verisiyle pazarlama yasal mı? KVKK ve İYS rehberi

Kısa cevap

Google Haritalar'da herkese açık duran işletme bilgisini toplamak tek başına yasak değildir; asıl kurallar bu bilgiyle iletişime geçtiğiniz anda devreye girer. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'a göre ticari elektronik ileti kural olarak önceden onay alınarak gönderilir, ancak esnaf ve tacirlere önceden onay alınmadan gönderilebilir. Bu istisna sınırsız değildir: göndermeden önce İYS'ye (İleti Yönetim Sistemi) kayıt olmanız, alıcının ret hakkını kullanıp kullanmadığını İYS'den kontrol etmeniz ve her iletide ücretsiz ret imkânı sunmanız gerekir. Alıcı bir gerçek kişiyse (şahıs işletmesi sahibi ya da çalışanın cep numarası gibi) 6698 sayılı KVKK da uygulanır. WhatsApp'ta ise bunlara ek olarak Meta, kişiden önceden onay (opt-in) alınmış olmasını şart koşar.

Google Haritalar'daki işletme bilgisi ne tür bir veri?

Haritalarda bir işletme kartında genellikle işletme adı, kategori, adres, telefon, web sitesi, puan ve yorum sayısı görünür. Bu bilgileri çoğunlukla işletmenin kendisi, müşteri bulmak için yayımlamıştır. Ancak "herkese açık" olması, her amaçla ve her yöntemle kullanılabileceği anlamına gelmez. Hukuken iki ayrı soru vardır:

• Veri koruma sorusu (KVKK): Topladığınız bilgi bir gerçek kişiye ait mi, aitse hangi hukuki sebeple işliyorsunuz?
• İletişim sorusu (6563 sayılı Kanun ve Yönetmelik): Bu kişiye ya da işletmeye ticari amaçlı e-posta, SMS, arama veya mesaj gönderebilir misiniz, hangi şartlarla?

Bunlara ek olarak verinin alındığı platformun kendi kullanım koşulları da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. Veri toplamanın teknik tarafını merak ediyorsanız Google Maps veri çekme rehberine göz atabilirsiniz; bu yazı hukuki çerçeveye odaklanıyor.

KVKK açısından: işletme telefonu kişisel veri mi?

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, kişisel veriyi "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi" olarak tanımlar. Kanun, verisi işlenen gerçek kişileri korur. Bu tanımdan üç pratik sonuç çıkar.

Şirketin kurumsal bilgisi

Anonim ya da limited şirket gibi bir tüzel kişinin unvanı, adresi, santral numarası veya bilgi@ türündeki genel e-postası, bir gerçek kişiyle ilişkilendirilmediği sürece KVKK'nın koruduğu kişisel veri değildir. Yani tüzel kişi verisi KVKK'nın koruma alanı dışında kalır. Bu, şirkete istediğiniz gibi mesaj atabileceğiniz anlamına gelmez; iletişim kuralları aşağıda anlatılan 6563 sayılı Kanun'dan gelir.

Şahıs işletmesi ve çalışan numaraları

Şahıs işletmelerinde işletme ile sahibi aynı gerçek kişidir. Haritada görünen numara çoğu zaman işletme sahibinin cep telefonudur. Bu numara, sahibinin adıyla birlikte düşünüldüğünde belirli bir gerçek kişiye işaret eder ve kişisel veri sayılabilir. Aynı durum, bir şirkette belirli bir çalışana ait cep numarası ya da ad.soyad@ biçimindeki e-posta için de geçerlidir.

"Zaten herkese açık" savunması yeterli mi?

KVKK, açık rıza aranmadan veri işlenebilecek durumlar arasında verinin "ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması"nı ve veri sorumlusunun meşru menfaatini sayar. Ancak alenileştirme, verinin hangi amaçla açıklandığıyla bağlantılı yorumlanır: Numarasını müşterileri ulaşsın diye yayımlayan bir esnafın bu numarasının her türlü toplu pazarlama için kullanılmasına onay verdiği varsayılamaz. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 2018/119 sayılı ilke kararı da açık rıza ya da Kanun'daki başka bir işleme şartı olmadan cep telefonlarına SMS veya arama ile, e-posta adreslerine reklam gönderilmesinin derhal durdurulmasını öngörür.

Ayrıca KVKK, veri elde edilirken ilgili kişinin aydınlatılmasını ister: veri sorumlusunun kimliği, işleme amacı, aktarım yapılacak taraflar, toplama yöntemi ve hukuki sebep ile kişinin hakları. Aydınlatma Tebliği'ne göre veri kişinin kendisinden alınmamışsa ve iletişim için kullanılacaksa aydınlatma en geç ilk iletişim sırasında yapılmalıdır. Pratikte bu, ilk mesajınıza kısa bir aydınlatma cümlesi ve ayrıntılı metnin bağlantısını eklemek demektir.

Ticari elektronik ileti ve onay kuralı

6563 sayılı Kanun ve buna dayanan Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik, ticari elektronik iletiyi geniş tanımlar: telefon, çağrı merkezleri, faks, otomatik arama makineleri, akıllı ses kaydedici sistemler, elektronik posta, kısa mesaj "gibi vasıtalar" ile ticari amaçla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletiler. Tanım "gibi" ifadesiyle açık uçlu olduğu için, WhatsApp mesajlarını da bu kapsamda değerlendirmek ihtiyatlı yaklaşımdır. Sesli satış aramaları da tanımın içindedir.

Temel kural Kanun'un 6. maddesinin birinci fıkrasındadır: ticari elektronik iletiler alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir. Onay yazılı olarak, her türlü elektronik iletişim aracıyla ya da İYS üzerinden alınabilir. Yönetmeliğe göre onayda alıcının olumlu irade beyanı, adı soyadı ve elektronik iletişim adresi yer alır; onay, ret hakkı kullanılıncaya kadar geçerlidir.

Esnaf ve tacir istisnası

Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrası açıktır: "Esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın ticari elektronik iletiler gönderilebilir." Yönetmeliğin 6. maddesi bu istisnayı üç şartla birlikte düzenler:

• Tacir veya esnaf alıcılar için önceden onay zorunlu değildir; ancak ret hakkını kullanmışlarsa onayları alınmadan ileti gönderilemez.
• Göndermeden önce tacir veya esnaf alıcının elektronik iletişim adresi hizmet sağlayıcı tarafından İYS'ye kaydedilir.
• İYS üzerinden alıcının ret hakkını kullanıp kullanmadığı kontrol edilir.

Yani istisna "onay yok, kural yok" demek değildir; onayın yerini İYS kaydı ve ret kontrolü alır. Google Haritalar listelerinin büyük kısmı işletmelerden oluştuğu için bu istisna B2B pazarlamada önemlidir. Ancak alıcının gerçekten tacir veya esnaf olup olmadığından emin değilseniz (örneğin serbest meslek sahipleri gibi statüsü tartışılabilecek alıcılarda) önceden onay almak daha güvenli yoldur.

Ret hakkı ve süreler

Kanun'un 8. maddesine göre alıcılar diledikleri zaman, gerekçe göstermeden ticari elektronik ileti almayı reddedebilir. Hizmet sağlayıcı ret bildiriminin elektronik iletişim araçlarıyla kolay ve ücretsiz iletilmesini sağlamak ve iletide bunun bilgisini vermekle yükümlüdür. Talep ulaştıktan sonra üç iş günü içinde gönderim durdurulur. Yönetmelik bunu şöyle somutlaştırır:

• Ret imkânı gönderilen her ticari elektronik iletide yer alır.
• İleti hangi kanaldan gittiyse ret de aynı kanaldan, kolay ve ücretsiz yapılabilmelidir.
• Size ulaşan ret bildirimlerini üç iş günü içinde İYS'ye bildirirsiniz; alıcı ret hakkını doğrudan İYS üzerinden de kullanabilir.
• İYS dışında aldığınız onaylar üç iş günü içinde İYS'ye kaydedilir; kaydedilmeyen onaylar geçersiz kabul edilir.

İletinin içeriğinde de kimlik bilgisi zorunludur: tacirler için MERSİS numarası ve ticaret unvanı, esnaflar için adı soyadı ile T.C. kimlik veya vergi kimlik numarası. Şikâyet hâlinde ispat yükü gönderendedir; onay kayıtları onayın geçerliliğinin bittiği tarihten, diğer kayıtlar kayıt tarihinden itibaren üç yıl saklanır.

İYS nedir, kimler kayıt olmalı?

İYS, Yönetmelikteki tanımıyla ticari elektronik ileti onayı alınmasına, ret hakkının kullanılmasına ve şikâyet süreçlerinin yönetilmesine imkân tanıyan sistemdir. Yönetmeliğe göre ticari elektronik ileti göndermek isteyen gerçek ve tüzel kişiler İYS'ye kaydolur ve İYS üzerinde onayı bulunmayan alıcılara ticari elektronik ileti gönderilemez. Kural şirketlerle sınırlı değildir: Kendi işletmesini tanıtmak için toplu SMS veya e-posta gönderecek bir şahıs işletmesi de bu yükümlülüğün muhatabıdır.

Gönderimi bir SMS firması gibi aracı hizmet sağlayıcı üzerinden yapıyorsanız, aracı da İYS'ye kayıtlı olmayan hizmet sağlayıcıların iletilerini başlatmaz ve göndermeden önce İYS'de onay kontrolü yapar. Bazı bildirim türleri (devam eden abonelik, tahsilat, teslimat gibi, tanıtım içermeyen iletiler) onay şartından muaftır; bunlarda İYS kontrolü yapılmaz. Pazarlama iletileri bu muafiyete girmez.

Alıcı türüne göre ne gerekir?

Aşağıdaki tablo, Google Haritalar'dan elde edilen bir iletişim bilgisine pazarlama iletisi göndermeden önce neye bakmanız gerektiğini özetler. Genel bir yol haritasıdır; somut durumunuz için hukukçunuza danışın.

WhatsApp kullanacaksanız tablodaki hangi satırda olursanız olun, aşağıdaki Meta kuralı ayrıca geçerlidir.

WhatsApp için ek kural: Meta'nın onay (opt-in) politikası

Türk hukukundaki esnaf ve tacir istisnası, WhatsApp'ın kendi kurallarını ortadan kaldırmaz. Meta'nın geliştirici belgelerine göre işletmenin bir kişiye WhatsApp Business Platform üzerinden mesaj başlatabilmesi için iki şart birlikte aranır: kişinin cep telefonu numarasına sahip olmak ve kişinin o belirli işletmeden mesaj almak istediğini teyit eden onayını (opt-in) almış olmak.

• Onay metni, kişinin hangi işletmeden iletişim almayı kabul ettiğini açıkça belirtmeli ve işletmenin adını içermelidir.
• Onay WhatsApp'a özel olmak zorunda değildir; genel bir iletişim onayı olabilir, yeter ki yerel mevzuata uygun alınmış olsun.
• Meta, mesaj kategorilerine göre ayrı onay almayı ve kişinin vazgeçme taleplerine uymayı önerir.
• Kullanıcılar işletmeyi engelleyebilir veya şikâyet edebilir; uzun süre düşük kalite puanıyla çalışan işletmelerin gönderim hızı sınırlandırılır.

Bu nedenle Google Haritalar'dan topladığınız numaralara doğrudan toplu WhatsApp kampanyası göndermek hem Meta politikasına aykırıdır hem de numaranızın kalitesini hızla düşürür. Daha doğru akış şudur: İYS kurallarına uygun bir e-posta veya arama ile tanışın, ilgilenen işletmeden açık onay alın, ardından WhatsApp'a geçin. Onaylı kitleye nasıl gönderim yapılacağını WhatsApp toplu mesaj rehberinde, resmî altyapıyı ise WhatsApp Business API sayfasında bulabilirsiniz.

Pratik uyum kontrol listesi

Haritalardan elde ettiğiniz bir listeyle kampanya başlatmadan önce şu adımları sırayla uygulayın:

1. İYS'ye kaydolun. Gönderimi aracı bir firma yapacak olsa bile ileti sizin adınıza gidiyorsa kayıt sizin yükümlülüğünüzdür.
2. Listeyi sınıflandırın. Her kaydı şirket, şahıs işletmesi veya belirsiz olarak işaretleyin. Bireysel tüketici olabilecek kayıtları pazarlama listesinden çıkarın.
3. Gerçek kişi verisini ayırın. Cep numarası veya kişi adı taşıyan e-posta gibi bir gerçek kişiye işaret eden alanları belirleyin; bunlar için KVKK hukuki sebebinizi yazılı olarak değerlendirin.
4. Tacir ve esnaf adreslerini İYS'ye kaydedin ve ret kontrolü yapın. Ret kaydı olan adresleri listeden çıkarın.
5. Aydınlatma metnini hazırlayın. İlk iletiye kısa bir aydınlatma cümlesi ve ayrıntılı metnin bağlantısını ekleyin; veriyi hangi kaynaktan elde ettiğinizi belirtin.
6. İleti içeriğini kontrol edin. MERSİS numarası ve ticaret unvanı (esnafsanız ad soyad ile T.C. kimlik veya vergi kimlik numarası), aynı kanaldan çalışan ücretsiz ret yolu ve iletişim bilgisi her iletide bulunsun.
7. Ret taleplerini üç iş günü içinde işleyin. Gönderimi durdurun ve ret bildirimini İYS'ye iletin; ret listesini sonraki tüm kampanyalarda filtre olarak kullanın.
8. WhatsApp için ayrı onay alın. İşletme adınızı içeren açık bir onay olmadan WhatsApp üzerinden pazarlama mesajı başlatmayın.
9. Kayıt tutun. Onay, ret ve gönderim kayıtlarını Yönetmelikteki süre boyunca (üç yıl) saklayın; ispat yükünün sizde olduğunu unutmayın.
10. Az ama hedefli gönderin. Sektöre ve bölgeye göre daraltılmış, kişiselleştirilmiş iletiler hem şikâyet riskini hem de ret oranını düşürür.

Google Scraper Botu bu süreçte nerede durur?

Veri Merkezi'nin Google Scraper Botu, Windows 10/11 üzerinde çalışan bir masaüstü programıdır ve yalnız herkese açık işletme bilgisini toplar: ad, kategori, adres, telefon, web sitesi, varsa e-posta, puan ve yorum sayısı. Şehir, ilçe ve sektör seçerek ya da Türkçe bir cümleyle arama yapabilir, sonuçları Excel, CSV, XML veya PDF olarak dışa aktarabilirsiniz. Program içinden {firma} değişkenli toplu e-posta da gönderilebilir.

Programın işi listeyi oluşturmaktır; bu listeyle kime, hangi kanaldan, hangi onayla ileti gönderileceği kararı ve KVKK ile İYS uyumunun sorumluluğu kullanıcıdadır. Toplu e-posta özelliğini kullanmadan önce yukarıdaki kontrol listesini, özellikle İYS kaydı, ret kontrolü ve ret bağlantısı adımlarını tamamlamanız gerekir. Aracın nasıl çalıştığına dair ayrıntılar Google Maps scraper nasıl çalışır yazısında yer alıyor.

Özet

• Google Haritalar'daki herkese açık işletme bilgisini toplamak ile bu bilgiyle pazarlama iletisi göndermek ayrı hukuki sorulardır.
• Tüzel kişi verisi KVKK kapsamı dışındadır; şahıs işletmesi sahibinin veya çalışanın cep numarası gibi gerçek kişiye işaret eden bilgiler kişisel veri olabilir ve aydınlatma gerektirir.
• 6563 sayılı Kanun'a göre ticari elektronik ileti kural olarak önceden onayla gönderilir; esnaf ve tacirlere onaysız gönderim mümkündür, ancak İYS kaydı, ret kontrolü ve her iletide ücretsiz ret imkânı şarttır.
• Ret talebi üç iş günü içinde uygulanır ve İYS'ye bildirilir; İYS dışı onaylar üç iş günü içinde İYS'ye kaydedilmezse geçersizdir.
• WhatsApp'ta Meta, işletme adını içeren önceden onay ister; haritalardan toplanan numaralara doğrudan toplu WhatsApp göndermek uygun değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.

Sıkça sorulan sorular